Roeien tegen de stroom in

“Roeien tegen de culturele stroom in” is de titel van een artikel in de krant ‘De Limburger’ van dinsdag 24 december 2013. In het artikel laat de schrijver, Peter van de Berg, in een aantal voorbeelden zien dat er nog steeds cultuurmakers zijn die zich tegen de stroom in storten op de ontwikkeling van nieuwe ideeën, zonder daarbij de hand op te houden. “Zelfredzaamheid zoals de regering die voor ogen had”, stelt de schrijver van deze bijdrage. De initiatieven die aan bod komen zijn het onlangs opgerichte Maastrichtse toneelgezelschap Suikerwolf, Het Museum a/h/ Vrijthof dat met privégeld is gefinancierd, het Roermondse ‘crossover festival’ Solar, het verschijnsel ‘printen-on-demand‘ en Cinésud, dat als missie heeft te laten zien dat het zuiden genoeg talenten heeft om aan de wensen van de filmindustrie te voldoen zodat het niet nodig is om dure crews uit de Randstad te laten overkomen. In Parijs gebeurde dit ‘roeien tegen de stroom in’ onlangs op een heel andere manier. De woedende theaterdirecteur van een klein Italiaans comedytheater ramde de poort van het paleis van de Franse president Hollande. Hij was boos omdat zijn theater in de toekomst minder subsidie zou krijgen. Hij raakte licht gewond en werd door de Franse politie in het ziekenhuis gearresteerd. Het kan verkeren…

Advertenties

Literatuurlijst Kaalslag! wordt bijgewerkt

Op dit moment wordt de literatuurlijst bijgewerkt. Het is de bedoeling dat alle werken die tijdens het symposium aan bod zijn gekomen aan deze lijst worden toegevoegd. Voor zover beschikbaar bevat de literatuurlijst ook links naar de werken zelf. Ook naar  besprekingen of zelfs dissertaties naar aanleiding van deze werken wordt via links  verwezen. Op dit moment is de lijst nog niet volledig, maar ze zal regelmatig bijgewerkt worden.

Presentaties sprekers symposium beschikbaar

Op aanvraag van een aantal deelnemers heeft de organisatie van Kaalslag! de powerpoint presentaties van de sprekers en de dagvoorzitter via de onderstaande links toegankelijk gemaakt. Van de lezing van dr. Walter Weyns is de volledige tekst beschikbaar.

presentatie Jeroen Vanheste

presentatie Marita Mathijsen

presentatie Pascal Gielen

tekst lezing Walter Weyns

Met hartelijke dank aan de sprekers voor hun medewerking en snelle reactie op onze aanvraag.

Symposium Kaalslag! een succes

Kaalslag! is een mooi en leerzaam symposium geworden. De ruim 120 aanwezige deelnemers en gasten genoten van het gevarieerde aanbod aan lezingen en ook de rijk gevulde boekentafel van boekhandel Augustinus en de borrel achteraf kon op de nodige aandacht rekenen.

DSC04304Omdat het bestuur van Valchof naast de medewerkers van het OU-studiecentrum Nijmegen en het facilitair bedrijf van de Radbouduniversiteit ook op enkele familieleden en vrienden mochten rekenen verliepen de voorbereidingen van de dag gesmeerd en rimpelloos en kon er zonder veel stress uitgekeken worden naar het verdere verloop van het symposium.

Dagvoorzitter en tevens ook mentor van de faculteit Cultuurwetenschappen voor het DSC04330studiecentrum Nijmegen van de Open Universiteit, dr. Jeroen Vanheste beet de spits af. In zijn inleiding nam hij ons mee op een verkenning in vogelvlucht van de cultuurkritiek door de eeuwen heen. Ook werden de verscheidene aspecten van  de vraag of onze cultuur nu wel of niet onder druk staat belicht.

Prof. dr. Marita Mathijsen nam de eerste lezing voor haar rekening met de literatuur als DSC04332onderzoeksgebied. Nadat ze enkele waarnemingen had toegelicht gaf ze een kort overzicht van de  geschiedenis van de ontwikkelingen in het cultuurbeleid en het onderwijs en het ontstaan van de leescultuur.  Mathijsen stelt dat in dit licht de huidige situatie de literatuur in ons taalgebied weliswaar onder druk staat maar dat er ook veel positiefs te melden valt. Dit betekent overigens niet dat er geen zorgen zijn. Vooral op gebied van onderwijs gaat er het nodige fout. In de wereld van schrijvers kunnen we dan weer vaststellen dat er ook positieve ontwikkelingen zijn, vooral omdat er steeds minder sprake is van uitsluiting bij vooral de jongere generatie schrijvers, dit in tegenstelling tot de het elitaire denken van de oude garde. De conclusie was dus dat er zowel positieve als negatieve ontwikkelingen waar te nemen zijn en dat de cultuur weliswaar onder druk staat maar dat dit inherent is aan het voortdurend veranderen van onze culturele werkelijkheid.

repressief liberalisme boekNa de lunch volgden nog twee lezingen. Als eerste trakteerde cultuursocioloog dr. Pascal Gielen ons op een zoektocht naar het antwoord op de vraag in hoeverre het repressief liberalisme al dan niet een bedreiging vormt voor kunst en cultuur. Gielen stelt dat samen met de groeiende individuele vrijheid door het afstoten van taken door de overheid er tegelijkertijd vanuit diezelfde overheid er een groeiende behoefte naar controle is ontstaan. Om deze controle vorm te kunnen geven krijgen we het ontstaan van een politiek op basis van feite en ontstaat zo de meetbare samenleving, een zogenaamde Audit Society. Een gevolg van deze ontwikkeling is dat de kosten voor bijvoorbeeld cultuurbeleid niet dalen maar stijgen terwijl tegelijkertijd minder middelen ter beschikking komen voor cultuurbeleid omdat een steeds groter deel van die beschikbare middelen besteed worden aan het uitbouwen van de controle over het inzet van diezelfde middelen. Deze paradox is volgens Gielen wel degelijk een bedreigende factor voor de cultuur in Nederland.

DSC04338Verder werd het artistieke biotoop in Nederland onder de loep genomen en werden nog enige uitstapjes gemaakt naar zaken als het ‘post-fordisme’ wat dan leidde tot de formule Repressief Liberalisme + Post-Fordisme = Kunstscene. De creatieve scene is een economisch goed geworden, een ‘Scene to be seen’, een performance van ideeën en de kunstmarkt wordt zo een model voor de nieuwe economie.

DSC04347De laatste lezing was van dr. Walter Weyns. In een uitstekend geformuleerd betoog met als titel Paniek, zorgcultuur & marktisme, over de zorgwekkende staat van de cultuur, liet hij ons kennismaken met de wereld van het marktisme, Weyns stelt dat wij leven in een panische cultuur waarbij paniek en catastrofebesef er een onderdeel van zijn  De panische cultuur is volgens de spreker de keerzijde van de fixatie op probleemoplossing waarbij hij de mooie beeldspraak gebruikte dat vanuit het perspectief van de hamer alles eruit ziet als een spijker. De probleemoplossende basishouding mondt volgens Weyns uit in een technische cultuur en een berekenende levenshouding waarbij geld het middel wordt om het menselijk handelen te coördineren. In zijn conclusie stelt hij tenslotte vast dat het marktisme de overgeleverde humanistische cultuur gekaapt heeft en dat het de samenleving reduceert tot een functionerend bestel met klanten en aanbieders, ook in de wereld van zorg, onderwijs en cultuur, want dieper reikt het mensbeeld niet in de wereld van het marktisme.

De laatste lezing was weliswaar niet de meest gemakkelijke en toegankelijke van de dag, maar het was wel een lezing die zeer rijk aan ideeën en overwegingen was. Op aanvraag van diverse deelnemers is de volledige tekst van deze lezing via deze link op deze site na te lezen. De twee andere sprekers en de dagvoorzitter hebben tijdens hun betogen een hele rits aan relevante literatuur de revue laten passeren. Zo snel mogelijk zal de literatuurlijst op deze site met deze werken aangevuld worden. De powerpointpresentatie van Jeroen Vanheste is via deze link in PDF-vorm te bekijken. De powerpoint van Marita Mathijsen kunt u hier bekijken. Ook de presentatie bij de lezing van Pascal Gielen is beschikbaar via deze link.

We danken dagvoorzitter en sprekers voor hun leerzame bijdrages die bovendien met de nodige dosis humor werden gebracht maar we danken ook alle deelnemers voor hun vertrouwen en aandacht en we hopen volgend jaar weer een leerzaam en onderhoudend symposium te kunnen presenteren.

Zwarte Piet slachtoffer van de voortschrijdende globalisering?

Na de uitzending van een interviewfragment met dr. Verene Shepherd van de Verenigde Naties in Één Vandaag van 22 oktober 2013 , waarin zij het Nederlandse sinterklaasfeest als racistisch bestempelt en een terugkeer naar de tijd van de slavernij noemt, barst in Nederland de discussie over de controverse weer in alle hevigheid los. Iedereen bemoeit zich met de discussie en de jonge reclamemakers Kevin van Boeckholtz (23 jaar) en Bas Vreugde (25) uit Roosendaal beginnen als reactie op de uitspraken van VN-onderzoeker dr. Verene Sheperd, direct de Facebookpagina Pietitie: ‘tegen de afschaffing van het Sinterklaasfeest’. Na één dag heeft deze actie reeds 1 miljoen likes verzameld en is daarmee de snelst groeiende Nederlandse facebookpagina ooit. De Nederlandse regering had al een verzoek ontvangen om een aantal vragen van de Verenigde Naties omtrent dit onderwerp te beantwoorden en dat antwoord is ondertussen ook verstuurd.

Nu loopt de discussie over Zwarte Piet al langer, maar nieuw is de internationale dimensie die aan deze discussie wordt toegevoegd door de belangstelling van de Verenigde Naties voor dit kinderfeest. In het licht van het komend symposium kunnen we ons de vraag stellen wat de gevolgen zijn voor onze beleving van dit stukje cultuurgoed en of de kritiek op dit kinderfeest terecht is. Bovendien kunnen we bekijken of zulk een bemoeienis van buitenaf schadelijk of juist positief is voor de ontwikkeling van ons cultuurgoed.

Wat vooral opvalt is dat kritiek krijgen op eigen cultuuruitingen  blijkbaar als bijzonder onaangenaam wordt ervaren terwijl diegene die de kritiek geeft de commotie hierover niet begrijpt. De wereld wordt echter steeds kleiner en we kunnen steeds gemakkelijker kennis nemen van de diversiteit die andere culturen over de hele wereld te bieden hebben terwijl we ook steeds meer met elkaar verbonden worden met de mogelijkheid elkaar te controleren en daar waar dat nodig geacht elkaars gedrag bij te sturen. Vanuit Nederland is dan ook al vaker kritiek geuit op bepaalde cultuuruitingen, zowel in het buitenland als op cultuuruitingen van buitenlanders in Nederland en ook de Nederlanders begrepen niet altijd de soms heftige reacties. Nu loopt de vergelijking van de kritiek op het stierenvechten in Spanje, het dragen van bepaalde kleding op religieuze gronden door bijvoorbeeld moslims en het vermeende racistische karakter van Zwarte Piet natuurlijk enigszins mank maar toch is er een constante factor die steeds terugkomt namelijk het feit dat het anders zijn  van anderen niet zomaar geaccepteerd  wordt en dat de betroffen groepen die kritiek op dat anders zijn niet altijd waarderen.

Kaalslag! Het symposium over cultuur onder druk

Het is nu officieel: op vrijdag 13 december organiseren de studentenverenigingen cultuurwetenschappen van de Open Universiteit, ValChof en Utile Dulci wederom een symposium op de campus van de Radboud Universiteit te Nijmegen. Voor al diegenen die niet bijgelovig zijn weer een uitgelezen kans om op een prettige en erudiete manier kennis te maken met cultuurwetenschappen

Zoals bij de succesvolle edities van de afgelopen jaren ligt ook nu de lat weer hoog. Het thema van het symposium van 2013 is dus cultuur onder druk in de breedste zin van het woord. Tijdens het symposium zullen enkele van de vele  facetten van dit verschijnsel nader belicht worden door een keur aan sprekers. Middels dit blog zullen wij u regelmatig op de hoogte houden van de stand van zaken in verband met het symposium en zullen wij u bovendien voorzien van relevante en interessante achtergrondinformatie.

Tot vrijdag 13 december in Nijmegen