Literatuurlijst

Deze lijst is samengesteld aan de hand van de werken die tijdens het symposium Kaalslag! van 13 december 2013 aan bod kwamen. Veel van deze werken hebben te maken met cultuurkritiek.  De lijst wordt regelmatig bijgewerkt.

the sleepwalkers boekcoverBroch, Hermann, The Sleepwalkers (vert. Die Schlafwandler), (1930)

Broch was een Oostenrijkse modernistisch schrijver en filosoof van Joodse herkomst.

“Die Schlafwandler”is een romantrilogie die in 1930 verscheen. De drie delen zijn door de hoofdpersonen, de pruisische officier Von Pasenow, de ‘Rheinische Kleinburger’ Esch en de Elzassische handelaar Huguenau met elkaar verbonden. Het boek beschrijft het verval van de Duitse burgerlijke maatschappij.

our culture what's left of it Dalrymple,Th, Our culture, what’s left of it: The Mandarins and the masses, (2005)

Het boek is een verzameling van 26 bijdrages van de britse arts en schrijver Dalrymple Th., die een brede waaier van onderwerpen behandelen, van legalisatie van drugs tot de invloed van Shakespeare. Veel voorkomende thema’s zijn de kritiek op de moderne samenleving in Groot-Brittannië en de houding ten opzichte van literatuur.

waste land boekcoverEliot, T.S. The waste land, (1922)

Dit modernistische werk, waarin de teloorgang van de beschaving en de uitzichtloosheid van het bestaan op vele manieren tot uitdrukking worden gebracht, is een van de beroemdste gedichten in de Engelse taal van de 20e eeuw geworden. In Reading the Wasteland, Modernisme and its Limits of Interpretation (1990) geven Spears Brooker en Bentley een uitgebreide introductie tot dit beroemde gedicht waarvan vooral de laatste regels aan bod kwamen tijdens de inleiding door Jeroen Vanheste.

hollow menEliot, T.S., The Hollow Men, 1925

Dit gedicht was het eerste belangrijke gedicht na de publicatie van The Waste Land. Eliot zelf beweerde dat de titel ontstond door de combinatie van de titels van de roman “The Hollow Land” van William Morris en het gedicht “The Broken Men” van Rudyard Kipling, maar het is niet zeker dat dit klopt. De laatste 4 regels behoren tot de meest geciteerden uit de Engelse poëzie van de 20e eeuw.

The murmuring of the artistic MultitudeGielen, P., The Murmuring of the artistic Multitude, Global Art Memory and Post-Fordism, ( 2010)

In The Murmuring of the Artistic Multitude verdedigt kunstsocioloog Pascal Gielen de hypothese dat de geglobaliseerde kunstscene een ideale productie-eenheid voor economische uitbuiting is. De arbeidsethiek van de kunstwereld met zijn immer jonge dynamiek, vloeiende werkuren, projectmatige aanpak, tijdelijke of gewoonweg geen contracten en zijn grenzeloze energieke vrijheid is vandaag binnen de culturele industrie gekapitaliseerd en tot een standaard-productiemodel omgebouwd.In de roes van de creative cities en de creatieve industrie omarmen overheden dit postfordisctische werkmodel en sluiten zo naadloos aan bij de mondiaal heersende neoliberale markteconomie.

In The Murmuring wordt een poging ondernomen om alternatieven aan te reiken. Gielen zoekt naar ingrediënten die de kunstwereld nodig heeft om haar eigen dynamiek en vrijheid te bewaren. dit boek is onderdeel van de door Gielen geïniteerde Fontys-serie ‘Arts in Society’ Pascal Gielen is als kunstsocioloog verbonden aan de Rijksuniversiteit Groningen en is lector ‘Kunstpraktijk in de Samenleving’ aan de Fontys Hogeschool in Tilburg. Gielen schreef verschillende boeken over visuele kunst, culturele politiek en strategie, contemporaine dans en cultuurerfgoed.

Teaching Art in the Neoliberal RealmGielen P., De Bruyne, P. (eds) ,Teaching Art in the Neoliberal Realm, Realism versus Cynicism (2012)

In de meeste landen ontsnapt het kunstonderwijs niet aan een grootschalige reorganisatie. Onderwijsinstellingen moeten zich steeds meer als ondernemingen opstellen, die om de beste of meeste leerlingen concurreren en hun doel en resultaten in management- en financiële termen uitdrukken. Het onderwijsveld is kortom een markt geworden. Of er daarbinnen nog ruimte voor kunst is, is een belangrijke vraag.

In Teaching Art in the Neoliberal Realm wordt onderzocht wat de effecten van deze opstelling zijn op inhoud en praktijk van artistieke educatie en de positie van de kunst en de kunstenaar. Dit gebeurt vanuit internationaal perspectief.
Het boek bestaat uit drie thematische hoofdstukken met zowel interviews als essays, met praktijkonderzoekende of theoretische benadering.

Het boek bestaat uit drie thematische hoofdstukken met zowel interviews als essays, met praktijkonderzoekende of theoretische benadering. (Valiz)

.
Tijdschrift OpenGielen, P., De biënnale: een postinstitutie voor immateriële arbeid, in Open, 2009, nr. 16

Pascal Gielen analyseert in dit artikel de problematische kanten van de kunstbiënnale als globaal fenomeen. Het artikel is onderdeel van het jubileumnummer met als thema: De kunstbiënnale als globaal fenomeen. Strategieën in neopolitieke tijden”.

repressief liberalisme boekGielen,P, Repressief Liberalisme, (2013) Repressief liberalisme verschijnt in de reeks ARS & POLITICA.
 Vrijheid, zo heet de waarde die de kunstenaar deelt met de liberaal. De kunstenaar weet dat de beste ideeën naar boven komen wanneer hij in alle vrijheid kan werken. De zuivere liberaal dacht dat zijn samenleving er wel zou bij varen wanneer zowel individu als markt zo vrij mogelijk wordt gelaten. Maar hoe is het inmiddels met dit vrijheidsideaal gesteld?De kunstenaar onderwierp zich de laatste jaren gewillig aan economische en sociale eisen, terwijl zowel overheden als het bedrijfsleven juist de creatieve vrijheid leken te omarmen. In de roes van de creatieve industrie stimuleerden ze flexibele en laagbetaalde arbeid en werden sociale zekerheden stelselmatig uitgehold. Wordt de creatief ondernemer daarmee vrijer of juist vogelvrij verklaard?
Repressief liberalisme gaat in op de paradox van het huidige politieke bestel, dat enerzijds de vrijheid verkondigt, maar anderzijds deze steeds geraffineerder aan banden legt. Wat doet dit bestel met democratie en zou de kunstenaar daar een zinvol antwoord op kunnen bieden?

boeken onder drukMathijsen, M., Boeken onder druk, Censuur en pers-onvrijheid in Nederland sinds de boekdrukkunst, (Amsterdam, 2011)

In verschillende deelstudies belichten de auteurs allerlei aspecten van de boekcensuur: de weerstand op boeken na de uitvinding van de boekdrukkunst, de verlichtingsideeën en hun gevecht om in de publieke ruimte terecht te komen, en de strijd van kerk en overheid om dat te verhinderen, de boekencensuur in Nederlands-Indië, de verhouding van bibliotheken tot boeken, enz. Enkele opvallende processen of verboden geven een iets gedetailleerder weergave van de stand van censuur in een bepaalde periode. De term censuur is doorheen het werk breed opgevat. Ze omvat alles wat inging tegen de openbaarmaking van gedachtegoed via druk, van het verbieden van boeken tot processen tegen schrijvers en zelfcensuur ter bescherming van de eigen positie. Voor een compleet overzicht van de censuur in Nederland is er echter nog veel werk aan de winkel. Dit boek vormt daarom een belangrijke aanzet tot verder onderzoek over het onderwerp.(Vlaams erfgoedbibliotheek)

historiezucht boekMarita Mathijsen, Historiezucht. De obsessie met het verleden in de negentiende eeuw. Nijmegen: Vantilt, 432 pagina’s, geïllustreerd.

Tot de negentiende eeuw was geschiedenis een voorrecht, een luxe voor geleerden en de elite. Rond 1800 veranderde dit: in heel Europa eigenden burgers zich de geschiedenis toe, waardoor de historische belangstelling explosief groeide. Monumenten werden opgericht, musea en bibliotheken openden hun deuren voor iedereen, er verschenen boekjes met prachtige illustraties, bij kunstschilders werden de Middeleeuwen favoriet en schrijvers ontdekten de historische roman. Historie werd een soort verslaving, een verlangen naar steeds meer geschiedenis.
In Historiezucht laat Marita Mathijsen zien hoe het verleden in de negentiende eeuw wordt gedemocratiseerd. In haar bekende persoonlijke en meeslepende stijl komt ze met provocerende inzichten, die aansporen tot nadenken over wat geschiedenis eigenlijk betekent, ook in het heden.

marktismeWeyns, W., Estor,A., Geudens S (red.).,   Marktisme, kritiek op het berekenende samenleven, Pelckmans, (Kalmthout, 2013) , 244 blz.,  ISBN 978-90-289-7139-4.

Via de link hiernaast kunt u een korte beschrijving van de inhoud van het boek krijgen van medesamensteller dr. Walter Weyns. Hij legt daarin ook uit wat met marktisme bedoeld wordt: Marktisme’ is een nieuw begrip dat  moeilijk te omschrijven is.  Het is een algemeen grondidee dat de markt centraal stelt op alle terreinen, zonder onderscheid. Elk mens wordt als klant behandeld. Elke verandering als een productieproces. De markt als dé norm, voor van alles en nog wat. In dit boek wordt geen antwoord gegeven op de vraag wat het marktisme nu precies is. Het toont wel aan wat er vandaag in allerlei domeinen van de samenleving aan de hand is. ‘Marktisme’ is een bundeling van essays uit de laatste drie jaargangen van het maandblad ‘Streven’. Het boek beschrijft hoe een gereduceerd mens-, maatschappij- en cultuurbeeld ons denken en handelen beïnvloedt en bepaalt.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s